Recente ontwikkelingen

De vragen in de ruimtelijke ontwikkeling van stad en land wisselen gestaag. Andere spelers betreden het veld, de maatschappelijke opgaven en verwachtingen evolueren voortdurend. De wederopbouw is achter de rug, transformatie en kwaliteitsverbetering van stedelijk en landelijk gebied vragen nu meer aandacht.

Andere opgaven vragen om nieuwe oplossingen, andere inzet van onze kennis en ervaring. Wij spelen in op de gewijzigde eisen van de samenleving en onze opdrachtgevers. We ontwikkelen nieuwe concepten en werkwijzen. We zoeken daarbij, afhankelijk van de vraag, samenwerking met andere partijen en spelen zelf ook regelmatig een actieve rol in het samenbrengen van partijen. Enkele nieuwe diensten van IAA Stedenbouw en Landschap zijn:

Ontwikkelingsmaatschappij Landelijk Gebied

Voorheen bepaalde vooral de overheid de ruimtelijke ontwikkelingen van stad en land, vanuit overwegingen van algemeen belang. Maar in de 21^e eeuw zorgen de toenemende maatschappelijke pluriformiteit en een veelheid aan particuliere initiatieven voor een steeds complexer wordende werkelijkheid. Ruimtelijke ontwikkelingen worden meer en meer bepaald door andere partijen. De overheid is daar steeds meer op aangewezen voor de realisatie van meerwaarde. Dat leidt tot nieuwe ruimtelijk-economische concepten en tot nieuwe vormen van gebiedsontwikkeling.

IAA Stedenbouw en Landschap ontwikkelt samen met Nieuwbeeld BV vormen van integrale gebiedsontwikkeling die uitgaan van de nieuwe maatschappelijke realiteit. Dit heeft onder meer vorm gekregen in de Ontwikkelingsmaatschappij voor het Landelijk Gebied.

Achterliggende notie is dat de beelden op en betekenis van het landelijk gebied gestaag verschuiven. Voorheen lag de nadruk sterk op agrarische productie met hier en daar wat restanten natuur en landschap. Steeds meer krijgt het landelijk gebied echter ook betekenis voor o.a. het wonen (in vrijkomende agrarische bebouwing), alternatieve en nieuwe voedselproductie, wateropgaven, ecologie, vrije tijd en sportbeoefening. Niet de overheid, maar private partijen lopen daarbij vaak voorop. De belevingskwaliteit van het landschap is daarvoor een belangrijke vereiste. Het landelijk gebied krijgt een meervoudige betekenis en meervoudig ruimtegebruik.

Een duurzaam en toekomstbestendig landelijk gebied gaat in onze optiek uit van behoud en versterking van bestaande landschappelijke en economische kwaliteiten, maar maakt ook nieuwe ontwikkelingen mogelijk. Een conserverende omgang met het landschap biedt geen toekomst, want de praktijk leert dat een dergelijke houding op den duur leidt tot kwalitatieve achteruitgang en economische stilstand.

Waar private initiatieven toenemen en de mogelijkheden van de overheden beperkt zijn, kunnen coalities van partijen gebiedsprocessen initiëren. De basis daarvoor vormen privaatrechtelijke contracten, waarbij de overheid ook partij is. Daarin zijn afspraken, een goede procesorganisatie en heldere toedeling van verantwoordelijkheden geregeld. Maatschappelijke opgaven, zoals versterking van natuur en landschap, gaan zo hand in hand met realisatie van doelstellingen van verschillende private actoren.

Het fundament van deze aanpak is een businesscase, gekenmerkt door de mogelijkheid van doelvervlechting en duurzame financiering. Voor alle deelnemende organisaties is sprake van de noodzaak tot investeren en een zeker rendement (return on investment). Risico’s worden hiermee bewust en inzichtelijk genomen.

IAA Stedenbouw en Landschap en NieuwBeeld BV zijn met gebundelde krachten in staat om een inspirerend, stevig juridisch verankerd, en helder (gebieds)proces te organiseren. Hierin richten wij ons onder meer op de coalitievorming, een heldere definitie van opdrachtgeverrol, raden van advies en bestuur, contractvorming en ontwikkelbedrijf. Aandacht voor kosten / opbrengsten en besluitvorming is continue verankerd.

Belangrijk daarbij is het visuele beeld als motor achter het proces.

Duurzaam bedrijvenlandschap

Het grootste deel van het landschap is in Nederland voortdurend in ontwikkeling. De innovaties en ontwikkelingen in de land- en tuinbouw gaan sprongsgewijze en hebben vaak sterke landschappelijke consequenties. Zo hebben in het recente verleden de enorme schaalvergrotingen in de voedselproductie geleid tot heftige discussies over landschappelijke schaalvergroting en de toelaatbaarheid en locatie van megastallen. Maar ook de vraag wat te doen met de leegkomende agrarische bebouwing is niet altijd eenduidig te beantwoorden. De ontwikkelingen gaan onverminderd voort, en leiden tot steeds nieuwe claims en afwegingsproblemen in het landelijk gebied. Het beleid daarvoor is meestal conserverend en biedt zo onvoldoende kader voor de nieuwe ontwikkelingen en vragen die zich voordoen.

Naast de eerder genoemde wateropgaven, woningbouw, sport en recreatie, zijn dat ook economische ontwikkelingen in de agrarische sector zelf. Denk aan nieuwe eiwitteelten (algen en insecten als vleesvervangers), suikerteelten, maar ook aan stadslandbouw of slow food. De doelstellingen op het gebied van duurzaamheid (o.a. reductie energiegebruik en CO²), hebben ook nieuwe claims op het landelijk gebied tot gevolg. Dat kan variëren van windmolens, tot biovergisting / - vergassing, energieteelten, geothermische warmtewinning en versterkte inzet op recycling van natuurlijk materiaal.

Veel van deze ontwikkelingen en doelstellingen leiden tot nieuwe ruimteclaims in het landelijk gebied. Claims die soms een industriële uitstraling hebben, maar niet op een standaard bedrijventerrein kunnen worden geplaatst, (b.v. vanwege de stank).

IAA Stedenbouw en Landschap heeft voor die gebieden waar dat mogelijk is een offensieve strategie ontwikkeld om nieuwe, duurzame ontwikkelingen te accommoderen. Het concept duurzaam bedrijvenlandschap biedt en versterking van landschappelijke kwaliteiten én ruimte voor nieuwe ontwikkelingen.

Basis vormt een zorgvuldige analyse van de landschappelijke kwaliteiten en potenties enerzijds, afgezet tegen de maatschappelijke e duurzame ruimtevraag anderzijds. Wij hanteren daarbij een duurzame benadering op meerdere schaalniveaus. Dit vormt de basis voort nieuwe landschappelijke concepten die een kader kunnen bieden voor die ruimtevraag en landschappelijke versterking. Een eerste pilot wordt inmiddels verkend.